Teknik sözlük

Matbaa ve kesim kalıbı sözlüğü

Çelik kuraldan pilyaja, perforajdan stripping’e kadar kalıp hazırlığında kullanılan kavramları kısa teknik açıklamalarla inceleyin.

A

Acil kalıp
Normal iş akışından ayrı bir öncelik sırasına alınan kesim kalıbı siparişi. Uygun teslim zamanı; dosya, ölçü, bıçak yapısı ve atölye kapasitesi görüldükten sonra iş bazında teyit edilir. → Acil kalıp üretimi
Ambalaj kesim kalıbı
Karton, kraft veya mukavva ambalaj formlarını seri olarak kesmek için hazırlanan bıçaklı kalıp. Pilyaj ve perforaj hatları ürünün katlanma ve açılma davranışını belirler. → Ambalaj kesim kalıbı
Asetat (Acetate)
Belirli bir şeffaf levha malzemesidir; PVC ve PET için genel ad olarak kullanılmamalıdır. Kalıp seçmeden önce polimer türü ve malzeme kalınlığı teyit edilir. → PVC/PET/asetat kalıbı
Ayakkabı bıçağı
Ayakkabı tabanı, üst deri ve aksesuar parçalarını tutarlı ölçüde kesen, yüksek aşınma direncine sahip kalıp bıçağı. → Ayakkabı bıçakları

B

Barkod kesim bıçağı (Barcode cutting rule)
Barkod ve etiket kesiminde kullanılan çelik kural. Tanımlayıcı ölçüleri 12 mm bıçak yüksekliği ve 1,5 punto kalınlıktır; atölyede kısaca “12’lik bıçak” denir ve buradaki sayı yüksekliktir, tabakadaki etiket adedi değildir. Gerektiğinde ağzı titanyum kaplı istenir. → Barkod kesim bıçağı
Bıçak yüksekliği
Etiket ve karton kalıplarında çelik kuralın taban yüzeyinden yukarıya çıkıntı miktarı. En yaygın değerler 8 mm, 12 mm ve 23.8 mm'dir; makine modeli ve malzeme kalınlığına göre seçilir. 12 mm, barkod kesim bıçağının tanımlayıcı yüksekliğidir. → Punto ve yükseklik
Bıçaklı kesim kalıbı
Kontrplak veya alüminyum tabanda CNC lazerle açılmış kanallara sertleştirilmiş çelik bıçağın bükülerek yerleştirildiği klasik kesim aleti. Modern matbaa kalıbının temel tipi. → Bıçaklı kesim kalıbı
Blanking
BOBST gibi otomatik kesim makinelerinde, kesilmiş ürünlerin atıktan ayrılarak temiz istife alınmasını sağlayan kalıp tipi. Yüksek hacimli ambalajda üretim hızını korur. → Stripping & blanking kalıbı
BOBST kesim kalıbı
Belirli BOBST makine formatına göre merkezleme, tutma payı ve kesim/pilyaj yerleşimi hazırlanmış kalıp. Stripping ve blanking setleri, iş akışı gerektiriyorsa ayrıca planlanır. → BOBST kesim kalıbı

C

Çelik kural (Steel rule)
Kesim, pilyaj veya perforaj görevi için üretilen şerit çelik eleman. Kalınlık, yükseklik, profil ve gövde/ağız sertliği işe göre seçilir; tek bir HRC veya çekiş ömrü bütün kurallar için geçerli değildir. → Çelik kural / pilyaj bıçağı
Conta kesim bıçağı
NBR kauçuk, alüminyum, bakır ve sızdırmazlık parçaları için hazırlanan endüstriyel kesim kalıbı. Delik merkezi ve ölçü güvenliği kritik. → Conta kesim bıçağı

D

Deri kesim bıçağı
Doğal deri, suni deri ve saraciye parçaları için yüksek aşınma direnci sağlayacak şekilde özel bilenmiş bıçaklarla hazırlanan kesim kalıbı. → Deri kesim bıçağı
DXF dosyası
AutoCAD ve teknik çizim programlarının ortak dosya formatı. Matbaa kalıbı üretimi için en güvenilir transfer tipi; kesim, pilyaj ve perforaj hatları ayrı katmanlarda gönderilebilir.

E

Erkek-dişi pilyaj sistemi
Üstteki pilyaj kuralı ile alttaki karşı kanalın kartonu birlikte şekillendirdiği sistem. Kanal geometrisi; ölçülen malzeme kalınlığı, kural kalınlığı, lif yönü ve prova sonucuna göre seçilir.
Etiket kesim kalıbı (Label die)
Tabaka etiket üretiminde kullanılan düz yataklı çelik şerit kalıp. Kesim; yüzey malzemesi, yapışkan ve taşıyıcı tabaka yapısına göre tam kesim veya yüzey kesim olarak ayarlanır. → Etiket kesim kalıbı

F

Lazer kanal kesimi
Kesim ve pilyaj çizgilerinin kalıp tabanına CNC kontrollü lazerle kanal olarak açılması. Kullanılan lazer türü taban malzemesine göre değişir; bitmiş kalıbın ölçü kontrolü ayrıca yapılır.
Frekans kalıbı (RF die)
Yüksek frekans kaynak makinelerinde PVC, blister kapağı, ajanda kapağı gibi malzemelerin sıcak kaynak edilerek formlandırılması için kullanılan kalıp tipi. → Frekans kalıbı

G

Gramaj
Malzemenin metrekare başına kütlesi (g/m²). Aynı gramajdaki iki karton farklı kalınlık ve yapıda olabilir; pilyaj seçimi ölçülen kalınlık, kural/karşı kalıp geometrisi ve prova sonucuyla yapılır.

H

HRC sertlik
Rockwell C sertlik ölçeği. Kenarı sertleştirilmiş bir kuralın gövde ve kesici ağız değerleri farklı olabilir; üretici teknik föyündeki değerler bükülebilirlik ve kesilecek malzemeyle birlikte okunur.

K

Kağıt bardak taşıyıcı
2 veya 4 bardak için açılı tutucu. Delik çapı, pilyaj ve kilit payı kontrollü kesim kalıbıyla üretilir. → Bardak taşıyıcı kalıbı
Kalıpçı / matbaa bıçakçısı
Matbaa ve ambalaj sektörü için bıçaklı kesim kalıbı üreten usta veya atölye. “Matbaacı kalıpçısı” ve “lazer bıçakçı” aynı meslek için kullanılan yaygın adlardır. → Matbaa kalıbı üretimi
Karton çanta kalıbı
Düz dipli, körüklü veya kilitli karton hediye çantalarını üretmek için kesim ve pilyaj hatlarını içeren kalıp. → Karton çanta kesim kalıbı
Kayın kontrplak (Birch plywood)
Standart matbaa kalıplarında en yaygın kullanılan taban malzemesi. Lazer kanalı keskin tutar, lastiklemeye uygun yüzey verir; ekonomik ve dayanıklıdır.
Kesim kalıbı / matbaa kalıp bıçağı
Karton, etiket, ambalaj veya endüstriyel parçaları seri olarak kesmek için hazırlanan bıçaklı ya da frekanslı kalıp. Kullanılan yapı; malzeme, makine ve kesim sonucuna göre belirlenir. İngiltere ve Avrupa'da bu kalıba cutting forme, ABD'de steel rule die denir.
Kiss-cut
Etiketin yüzey malzemesini kesip silikonlu taşıyıcı tabakayı bütün bırakmayı hedefleyen yüzey kesim ayarı. Malzeme yapısı gerçek numune ve prova kesimiyle doğrulanır. → Kiss-cut ayarı rehberi
Klişe
Matbaa baskısında desen ve yazıların basıldığı kabartmalı silindir veya plaka. Kesim kalıbından farklı: klişe basar, kesim kalıbı keser; ikisi aynı baskı hattında farklı rollerde çalışır.
Koli içi seperatör
Karton bölmeli koli içi ara parçası. Slot payı doğru ayarlandığında parçalar birbirine ezilmeden taşınır. → Koli içi seperatör kalıbı
Kutu bıçağı
Karton, mukavva ve kraft kutuları seri olarak kesmek ve katlamak için hazırlanan bıçaklı kalıp. Pilyaj hatları katlama davranışını, perforaj hatları yırtılma davranışını belirler. → Kutu kesim kalıbı

L

Lastikleme (Rubbering)
Kesilen parçanın bıçaktan temiz kalkmasını sağlayan, bıçağın yanına yerleştirilen elastik dolgu. Sertliği malzemeye göre ayarlanır; yumuşak lastik etiket için, sert lastik oluklu mukavva için tercih edilir.
Liner
Kendinden yapışkanlı etikette yapışkanlı yüzeyi taşıyan silikonlu arka tabaka. Kiss-cut ayarında bütün kalması hedeflenir.

M

Mailer / Kraft zarf
E-ticaret gönderileri için kullanılan kağıt karton zarf. Yapışkan flap ve yırtma perforajı içerir; iade penceresi olan modeller iki şeritli yapıştırıcı taşır. → Kraft zarf kalıbı
MDF taban
Orta yoğunluklu lif levha. Bazı orta hacimli kalıplarda kontrplak yerine tercih edilir; daha ekonomik fakat lazer kanal keskinliği kontrplaka göre daha kısa ömürlüdür.

N

Numuneden kalıp
Mevcut bir fiziksel örnekten ölçü alınarak çıkarılan yeni kesim kalıbı. Dosya yoksa numune yeterli bir başlangıç verisidir. → Numuneden kalıp

O / Ö

Oluklu mukavva kalıbı
Oluklu mukavva ambalajları kesmek için hazırlanan kalıp. Oluk tipi ve yönü, ölçülen kalınlık, makine formatı, kural profili, lastikleme ve pilyaj birlikte planlanır; taban malzemesi işe göre seçilir. → Oluklu mukavva kalıbı
Ön ayıklama (Pre-stripping)
BOBST tipi makinelerde, kesim sonrası temel atık parçalarının ana ürün istifinden ayrıştırıldığı kalıp aşaması. Stripping setinin ön bölümünde çalışır.

P

E-ticaret gönderi kutusu
Ürünü sevkiyatta korumak için taşıyıcı kısıtları, boşluk, kapama, iade ve etiket alanı dikkate alınarak hazırlanan kutu kalıbı. Pazaryeri adı tek başına kalıp ölçüsünü belirlemez. → E-ticaret kutusu kalıbı
Perforaj (Perforation)
Karton veya etiket üzerinde kontrollü kopma hattı oluşturmak için bıçağın belirli aralıklarla kesip atlamasıyla yapılan çentik. → Perforaj bıçağı
Pilyaj (Creasing)
Karton veya mukavvanın belirli bir hatta düzgün katlanmasını sağlayan, bıçağa benzer ama kesmeyen gömme çelik kural. Karton gramajına göre kanal genişliği ayarlanır. İngilizce kaynaklarda pilyaj, creasing veya scoring olarak geçer.
Pizza kutusu kalıbı
Pizza, lahmacun ve paket servis kutuları için kilit, havalandırma deliği ve pilyaj hatlarını içeren kesim kalıbı. → Pizza kutusu kalıbı
Poşet kalıbı
Kulplu, kapaklı veya özel formlu poşetler için sıcak kesim ya da şekil bıçağıyla hazırlanan kalıp. → Poşet kalıbı bıçağı
Punto (Point)
Kesim bıçağı kalınlığının sektörde kullanılan birimi. Piyasa karşılıkları 2 punto 0,71 mm, 3 punto 1,07 mm, 4 punto 1,42 mm; aynı ölçekte 1,5 punto yaklaşık 0,53 mm’dir. Punto kalınlığı, yükseklik ise bıçağın boyunu anlatır — ikisi ayrı karardır. → Punto ve yükseklik
PVC / PET kesim kalıbı
Şeffaf plastik blister kapakları ve asetat ürünleri için, çatlama riskini azaltan kontrollü bıçak profiliyle hazırlanan kalıp. → PVC/PET kalıbı

S

Stripping
Kesilmiş malzemeden atık parçaların ayrıştırıldığı kalıp aşaması. Genelde BOBST tipi otomatik kesim makinelerinde ayrı bir set olarak çalışır. → Stripping kalıbı

T

Tabaka etiket
Tabaka halinde basılan etiketler için kullanılan kesim formatı. Rulodan farklı olarak makineye yaprak yaprak beslenir; küçük seriler için tercih edilir.
Tek adet kalıp
Seri üretim öncesi prova veya küçük iş için tek seferlik üretilen kesim kalıbı. Minimum sipariş sınırı yoktur. → Tek adet kalıp
Tolerans / çizim toleransı
Nominal ölçüden kabul edilebilir sapma. Kalıp imalatı, makine ayarı, baskı-kesim pozu, malzeme hareketi ve ölçüm yöntemi ayrı etkiler oluşturur; kapsamı yazılmayan tek sayı anlamlı değildir.

V

Termoform trim kesim kalıbı
Önceden şekillendirilmiş PVC/PET parçanın proses flanşını, parçayı referans yüzeylerine oturtarak kesen kalıp. Şekillendirme kalıbı değildir; nihai dış konturu ayırır. → Termoform trim kesim kalıbı

Y

Yapboz bıçağı (Puzzle die)
Çocuk yapbozları ve geçmeli parça setleri için tutarlı kesim sağlayan, özel form bıçaklı kalıp. → Yapboz bıçakları

Bir terimi işinize göre netleştirmek mi istiyorsunuz?

Kullanıldığı makineyi ve malzemeyi yazın; üretimdeki karşılığını birlikte netleştirelim.

WhatsApp’tan sorun (yeni sekmede açılır) SSS sayfasına bakın