Üretim hattında kullanılan sektör terimleri.

Atölye dilinde sık geçen kavramların kısa ve uygulanabilir tanımları. Tanımlar konuşma değil, üretim hattındaki gerçek anlamlarıyla yazıldı; ilgili hizmet sayfalarına bağlantılar eklendi.

A

Acil kalıp

2-6 saat içinde teslim edilebilen, ayrı üretim hattında işlenen ivedi kalıp siparişi. İstanbul içi aynı gün motokurye, Türkiye geneli ertesi gün ekspres kargo kullanılır. → Acil kalıp üretimi

Ambalaj kesim kalıbı

Karton, kraft veya mukavva ambalaj formlarını seri olarak kesmek için hazırlanan bıçaklı kalıp. Pilyaj ve perforaj hatları ürünün katlanma ve açılma davranışını belirler. → Ambalaj kesim kalıbı

Asetat (Acetate)

Sert, şeffaf plastik tabakası. Blister kapak, kitap içi şeffaf zarf, broşür kapağı gibi işlerde kullanılır. PVC ve PET ile aynı kesim hattında çalışılır. → PVC/PET/asetat kalıbı

Ayakkabı bıçağı

Ayakkabı tabanı, üst deri ve aksesuar parçalarını tutarlı ölçüde kesen, yüksek aşınma direncine sahip kalıp bıçağı. → Ayakkabı bıçakları

B

Bıçak yüksekliği

Etiket ve karton kalıplarında çelik kuralın taban yüzeyinden yukarıya çıkıntı miktarı. En yaygın değerler 8 mm, 12 mm ve 23.8 mm'dir; makine modeli ve malzeme kalınlığına göre seçilir.

Bıçaklı kesim kalıbı

Kontrplak veya alüminyum tabanda CNC lazerle açılmış kanallara sertleştirilmiş çelik bıçağın bükülerek yerleştirildiği klasik kesim aleti. Modern matbaa kalıbının temel tipi. → Bıçaklı kesim kalıbı

Blanking

BOBST gibi otomatik kesim makinelerinde, kesilmiş ürünlerin atıktan ayrılarak temiz istife alınmasını sağlayan kalıp tipi. Yüksek hacimli ambalajda üretim hızını korur. → Stripping & blanking kalıbı

BOBST kesim kalıbı

BOBST 102, 142 ve Mastercut gibi yüksek hacimli ambalaj baskı makineleri için normal bıçak, erkek-dişi pilyaj, stripping ve blanking parçalarından oluşan tam set. → BOBST kesim kalıbı

C

Çelik kural (Steel rule)

Bıçaklı kesim kalıbında kesme, pilyaj ve perforaj için kullanılan sertleştirilmiş çelik şerit. 23-24 HRC sertlikte üretilir; doğru kullanımda 200.000-500.000 çekiş dayanım gösterir. → Çelik kural / pilyaj bıçağı

Çizim toleransı

Çizim dosyasındaki hat ile üretilen bıçak konumu arasında izin verilen sapma. İkram Lazer'de standart çalışma toleransı 0.05 mm'dir; bu, CNC fiber lazer hassasiyetiyle sağlanır.

Conta kesim bıçağı

NBR kauçuk, alüminyum, bakır ve sızdırmazlık parçaları için hazırlanan endüstriyel kesim kalıbı. Delik merkezi ve ölçü güvenliği kritik. → Conta kesim bıçağı

D

Deri kesim bıçağı

Doğal deri, suni deri ve saraciye parçaları için yüksek aşınma direnci sağlayacak şekilde özel bilenmiş bıçaklarla hazırlanan kesim kalıbı. → Deri kesim bıçağı

DXF dosyası

AutoCAD ve teknik çizim programlarının ortak dosya formatı. Matbaa kalıbı üretimi için en güvenilir transfer tipi; kesim, pilyaj ve perforaj hatları ayrı katmanlarda gönderilebilir.

E

Erkek-dişi bıçak

BOBST setlerinde pilyaj hatlarının net oluşması için karşı karşıya çalışan iki ayrı bıçak parçası. Erkek üstte, dişi altta çalışır; karton kalınlığına göre kanal genişliği ayarlanır.

Etiket kesim kalıbı (Label die)

Rulo veya tabaka etiket üretimi için hazırlanan bıçaklı kalıp. Genelde 8 mm, 12 mm veya 23.8 mm bıçak yüksekliğinde tasarlanır; kiss-cut veya tam kesim olarak çalışır. → Etiket kesim kalıbı

F

Fiber lazer

Kalıp tabanında bıçak kanallarını açan CNC kontrollü lazer kesim teknolojisi. 0.05 mm hassasiyetle çalışır; kontrplak ve MDF tabanlar için standart yöntemdir.

Frekans kalıbı (RF die)

Yüksek frekans kaynak makinelerinde PVC, blister kapağı, ajanda kapağı gibi malzemelerin sıcak kaynak edilerek formlandırılması için kullanılan kalıp tipi. → Frekans kalıbı

G

Gramaj

Karton veya etiket malzemesinin metrekare başına ağırlığı (g/m²). Kalıp seçiminde pilyaj kanalı genişliği ve bıçak yüksekliği gramaja göre ayarlanır.

H

HRC sertlik

Rockwell sertlik ölçüm birimi (C ölçeği). Çelik kuralda 23-24 HRC standart, sert mukavva için 28+ HRC tercih edilir; sertlik arttıkça aşınma direnci artar, esneklik azalır.

İ

İstanbul matbaa bıçakçısı

İstanbul'da matbaa kalıp bıçağı üreten atölye veya usta için kullanılan sektör tanımı. İkram Lazer 1988'den beri bu hattı İstanbul merkezli olarak yürütüyor. → İstanbul matbaa kalıp bıçağı

K

Kağıt bardak taşıyıcı

2 veya 4 bardak için açılı tutucu. Delik çapı, pilyaj ve kilit payı kontrollü kesim kalıbıyla üretilir. → Bardak taşıyıcı kalıbı

Kalıpçı / Matbaacı kalıpçısı

Matbaa ve ambalaj sektörü için bıçaklı kesim kalıbı üreten usta veya atölye. "Matbaa bıçakçısı" ve "lazer bıçakçı" ile aynı işi tanımlar. → Matbaa kalıbı üretimi

Karton çanta kalıbı

Düz dipli, körüklü veya kilitli karton hediye çantalarını üretmek için kesim ve pilyaj hatlarını içeren kalıp. → Karton çanta kesim kalıbı

Kayın kontrplak (Birch plywood)

Standart matbaa kalıplarında en yaygın kullanılan taban malzemesi. Lazer kanalı keskin tutar, lastiklemeye uygun yüzey verir; ekonomik ve dayanıklıdır.

Kesim kalıbı

Geniş şemsiye terim: karton, etiket, ambalaj veya endüstriyel parçaları seri olarak kesmek için hazırlanmış bıçaklı veya frekanslı kalıp. Hemen her ambalaj baskı işinin temel aracı.

Kiss-cut

Etiket bıçağında, üst kağıt katmanını keserken arka liner katmanını bütün bırakma tekniği. Rulo sticker üretiminin temel yöntemi; liner kalınlığı ve yapı bilgisi önceden paylaşılmalı. → Kiss-cut ayarı rehberi

Klişe

Matbaa baskısında desen ve yazıların basıldığı kabartmalı silindir veya plaka. Kesim kalıbından farklı: klişe basar, kesim kalıbı keser; ikisi aynı baskı hattında farklı rollerde çalışır.

Koli içi seperatör

Karton bölmeli koli içi ara parçası. Slot payı doğru ayarlandığında parçalar birbirine ezilmeden taşınır. → Koli içi seperatör kalıbı

Kutu bıçağı

Karton, mukavva ve kraft kutuları seri olarak kesmek ve katlamak için hazırlanan bıçaklı kalıp. Pilyaj hatları katlama davranışını, perforaj hatları yırtılma davranışını belirler. → Kutu kesim kalıbı

L

Lastikleme (Rubbering)

Kesilen parçanın bıçaktan temiz kalkmasını sağlayan, bıçağın yanına yerleştirilen elastik dolgu. Sertliği malzemeye göre ayarlanır; yumuşak lastik etiket için, sert lastik oluklu mukavva için tercih edilir.

Lazer bıçak / Lazer bıçakçı

CNC lazerle kanal açılmış modern bıçaklı kesim kalıbının halk dilindeki yaygın adı. "Matbaa kalıp bıçağı" ile aynı şeyi anlatır. → Lazer bıçakçı İstanbul

Liner

Sticker veya rulo etiketin arka yapışkanlı kağıt katmanı. Kiss-cut kalıplarda liner kesilmemelidir; aksi halde etiketler rulodan koparken yırtılır.

M

Mailer / Kraft zarf

E-ticaret gönderileri için kullanılan kağıt karton zarf. Yapışkan flap ve yırtma perforajı içerir; iade penceresi olan modeller iki şeritli yapıştırıcı taşır. → Kraft zarf kalıbı

Matbaa bıçakçısı

Matbaa ve ambalaj sektörü için bıçaklı kesim kalıbı üreten meslek adı. "Matbaacı kalıpçısı", "lazer bıçakçı" ve "matbaa kalıpçısı" ile aynı işi tanımlar. → Matbaa kalıp bıçağı

Matbaa kalıp bıçağı

Karton, etiket, ambalaj ve plastik malzemeleri istenen forma kesen çelik bıçaklı kesim kalıbı. Sektörün temel üretim aracı.

MDF taban

Orta yoğunluklu lif levha. Bazı orta hacimli kalıplarda kontrplak yerine tercih edilir; daha ekonomik fakat lazer kanal keskinliği kontrplaka göre daha kısa ömürlüdür.

N

Numuneden kalıp

Mevcut bir fiziksel örnekten ölçü alınarak çıkarılan yeni kesim kalıbı. Dosya yoksa numune yeterli bir başlangıç verisidir. → Numuneden kalıp

O / Ö

Oluklu mukavva kalıbı

Tek, çift veya üç katlı oluklu mukavva ambalajları kesmek için hazırlanan, daha sert bıçak profili ve genellikle alüminyum taban gerektiren kalıp. Dalga yönü kalıp kalitesini belirler. → Oluklu mukavva kalıbı

Ön ayıklama (Pre-stripping)

BOBST tipi makinelerde, kesim sonrası temel atık parçalarının ana ürün istifinden ayrıştırıldığı kalıp aşaması. Stripping setinin ön bölümünde çalışır.

P

Pazaryeri ürün kutusu

Hepsiburada, Trendyol, Amazon gibi platformların boyut ve etiket gereksinimine göre üretilen ambalaj kutu kalıbı. → Pazaryeri ürün kutusu

Perforaj (Perforation)

Karton veya etiket üzerinde kontrollü kopma hattı oluşturmak için bıçağın belirli aralıklarla kesip atlamasıyla yapılan çentik. → Perforaj bıçağı

Pilyaj (Creasing)

Karton veya mukavvanın belirli bir hatta düzgün katlanmasını sağlayan, bıçağa benzer ama kesmeyen gömme çelik kural. Karton gramajına göre kanal genişliği ayarlanır.

Pizza kutusu kalıbı

Pizza, lahmacun ve paket servis kutuları için kilit, havalandırma deliği ve pilyaj hatlarını içeren kesim kalıbı. → Pizza kutusu kalıbı

Poşet kalıbı

Kulplu, kapaklı veya özel formlu poşetler için sıcak kesim ya da şekil bıçağıyla hazırlanan kalıp. → Poşet kalıbı bıçağı

PVC / PET kesim kalıbı

Şeffaf plastik blister kapakları ve asetat ürünleri için, çatlama riskini azaltan kontrollü bıçak profiliyle hazırlanan kalıp. → PVC/PET kalıbı

S

Stripping

Kesilmiş malzemeden atık parçaların ayrıştırıldığı kalıp aşaması. Genelde BOBST tipi otomatik kesim makinelerinde ayrı bir set olarak çalışır. → Stripping kalıbı

T

Tabaka etiket

Tabaka halinde basılan etiketler için kullanılan kesim formatı. Rulodan farklı olarak makineye yaprak yaprak beslenir; küçük seriler için tercih edilir.

Tek adet kalıp

Seri üretim öncesi prova veya küçük iş için tek seferlik üretilen kesim kalıbı. Minimum sipariş sınırı yoktur. → Tek adet kalıp

Tolerans

Kalıbın çizim ölçüsüyle gerçek kesim arasında izin verilen sapma. İkram Lazer'de standart çalışma toleransı 0.05 mm'dir.

V

Vakum form kalıbı

Vakum ile sıcak plastiği belirli forma çekme işlemi için kullanılan kalıp. Frekans işleriyle bazen birlikte çalışılır; ambalaj iç tepsisi, blister sırtı gibi formlarda yaygındır.

Y

Yapboz bıçağı (Puzzle die)

Çocuk yapbozları ve geçmeli parça setleri için tutarlı kesim sağlayan, özel form bıçaklı kalıp. → Yapboz bıçakları