Kesilmiş mukavvanın kenarında kopmayan küçük bir bağlantı görülmesi, bıçağın o noktada hatalı olduğu anlamına gelmez. Bazı kalıplarda parça tabaka içinde taşınırken yerinden çıkmasın diye bağlantılar bırakılır. Bunlar bıçağın kesici ağzına açılan çentiklerle oluşturulur. Eksik kesimden kalan lifleri bu bağlantılardan ayırmak, kalıba doğru müdahaleyi yapmak için önemlidir.
Çentik, kesilen parçayı tabakada tutar
Bıçak ağzına açılan küçük çentik, karşısındaki mukavvanın tamamen kesilmesini önler. O noktada kalan bağlantı, parçayı makine içinde taşınırken veya ayırma aşamasına gelene kadar tabakada tutar. Sektörde bu çentik için “nick” terimi de kullanılır.
Çentiklerin sayısı ve genişliği; malzemeye, parçanın biçimine, tabakanın taşınmasına ve ayıklama yöntemine göre belirlenir. Her işe uygulanabilecek tek bir çentik ölçüsü yoktur. Bağlantının taşıma sırasında kopmaması, parça ayrılırken de kenarı gereksiz yere yırtmaması beklenir.
Bu nedenle kalıpta görülen her küçük kesinti kusur sayılmaz. Kontrol sırasında, kesintinin bilerek bırakılmış bir çentik olup olmadığı ve üretimde görevini yerine getirip getirmediği anlaşılmalıdır.
Çentiğin yeri, parçanın nasıl ayrılacağını etkiler
Uzun ve dar bir separatör parçasında bağlantının yeri önemlidir. Çentik geçme ağzına, dar bir bölgeye veya köşeye çok yakınsa, parça ayrılırken çekme kuvveti o bölgede toplanabilir. Bağlantı koparken kanal kenarının da yırtılması bu nedenle ayrıca incelenir.
Geçme kanalının içindeki atıkta kalan bağlantıya da aynı dikkat gösterilir. O atığın üretimin hangi aşamasında ayrılması gerektiği belirleyicidir. Serbest çıkması gereken bir atık bağlı kalıyorsa, bunun çizimde ve kalıbın ayıklama düzeninde karşılığı olup olmadığına bakılır.
Çentik izi nasıl kontrol edilir?
Matbaa kalıpçısı, numunede kalan bağlantının yerini kalıptaki bıçak üzerinde bulur. Aynı noktada bilinen bir çentik varsa, bağlantının taşıma ve ayırma sırasında nasıl çalıştığı değerlendirilir. Çentik yoksa bıçak birleşimi, oturuşu ve o bölgedeki kesim teması kontrol edilir.
İzin her baskıda aynı yerde görülmesi tek başına yeterli değildir. Bir bıçak birleşimindeki açıklık da sürekli aynı noktada bağlantı bırakabilir. Bu yüzden yalnız kesilmiş parçaya bakmak yerine, numune ile kalıp birlikte incelenir.
Çentik bulunduğunda kontrol bitmez. Bağlantı makinede erken kopuyor mu, ayıklamada fazla zorlanıyor mu, parça kenarında yırtık bırakıyor mu? Çentiğin uygunluğu, bu sonuçlarla birlikte anlaşılır.
| Numunedeki iz | Kontrol edilen nokta |
|---|---|
| Bilinen çentik yerinde küçük bağlantı | Taşımada tutuyor mu, ayırmada temiz kopuyor mu? |
| Bıçak birleşiminde istenmeyen bağlantı | Birleşimde açıklık veya ağız yüksekliği farkı var mı? |
| Uzun bir hat boyunca kesilmemiş lifler | Bıçak düzgün oturuyor ve kesim yüzeyine temas ediyor mu? |
| Bağlantı koparken yırtılan kenar | Çentiğin yeri, büyüklüğü ve parçanın ayrılma yönü uygun mu? |
Bıçak birleşimindeki açıklıklar
İki çelik bıçağın birleştiği yerde açıklık kalması veya kesici ağızların aynı hizada olmaması, mukavvada küçük bir bağlantı bırakabilir. Bu iz parçanın üzerinde çentik izine benzeyebilir. Kalıpta o noktada planlı bir çentik bulunmuyorsa, bağlantı eksik kesim olarak araştırılır.
Böyle bir durumda baskıyı artırmadan önce birleşim ve bıçağın tabana oturuşu kontrol edilir. Küçük bir bölgedeki sorunu gidermek için bütün kalıbı daha fazla yüklemek, düzgün kesen yerlerde gereksiz baskı izi ve aşınmaya neden olabilir. Bağlantıyı elle daha sert koparmak da bıçaktaki sorunu çözmez.
Ayıklanmamış numune neden önemlidir?
Kenarları elle düzeltilmiş tek bir parça, kesimden nasıl çıktığını tam olarak göstermez. Ayıklanmamış tabaka ile ayrılmış parçanın birlikte görülmesi, bağlantının ilk hâlini ve koparken bıraktığı izi karşılaştırmayı sağlar.
Çoklu yerleşimde yalnız bir parça sorunluysa kalıptaki konumu da numunede belirtilir. Aynı parçanın diğer pozisyonlarda temiz çıkması, yerel bıçak ve çentik kontrolünü kolaylaştırır. Bütün parçalarda aynı yırtık varsa ortak geometri, malzeme ve ayırma biçimi ele alınır.
Separatör parçaları birbirine geçirileceği için, ayıklama sonrasında kalan çıkıntı ve yırtıkların geçmeyi etkileyip etkilemediğine de bakılır. Tabakayı taşırken yeterince tutan bir bağlantı, koparıldığında parçanın kullanılmasını zorlaştırıyorsa çentik düzeninin yeniden değerlendirilmesi gerekir.
Yeni kalıpta çentik düzeninin belirlenmesi
Kalıp çiziminde dış hatların ve geçme kanallarının bulunması, parçaların üretim boyunca nasıl tutulacağını tek başına açıklamaz. Kullanılacak makine, mukavva ve ayıklama yöntemi, çentik yerleri belirlenirken dikkate alınır.
Mevcut bir separatör kalıbı yenileniyorsa önceki üretimden kalan numuneler yol gösterir. Düzgün ayrılan bağlantılar ile kenarı yırtan veya erken kopan bağlantılar aynı tabaka üzerinde gösterilebilir. Bu bilgi, yeni kalıpta çentiklerin yerini ve düzenini belirlemeyi kolaylaştırır.
